احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

190

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

قدغن كرده است خانه بقونسول آلمان اجاره ندهند و چرا شخصى را بجرم خواندن اخبار جنگ آلمان توقيف نموده است ؟ سردار اسعد به پرنس رويس جواب داد اين تلگرافى كه بشما رسيده دو روز قبل سواد آن را بسفارت انگليس داده بودند و مستر چرچيل دبير شرقى آن سفارت نزد من آمد كه مبادا اقدامى به ضرر انگليسها به عمل آورم ! سه‌شنبه 27 ژويه 1915 به خواهش سفارت آلمان ميرزا سليمان خان ميكده معاون وزارت داخله تلگراف شديد اللحنى خطاب بسردار ظفر فرمانفرماى كرمان مخابره نمود و توضيحات خواست كه با وجود بيطرفى ايران اين گونه ضديت و مخالفت با مسيو سوگماير قونسول آلمان چه معنى دارد . كاظم‌زاده كه از برلن آمده بود بوسيله وكلاى دموكرات اقدام بتغيير ماركونام تلگرافچى همدان كه با آلمانها ضديت ميكرد به عمل آورد . هيئتى از وكلاء نزد مستوفى الممالك به ونك رفته و هيئت ديگرى در مجيديه شاهزاده عين الدوله را ملاقات و اصرار نمودند هردو داخل كابينه مشير الدوله شوند قرار شد هرسه نفر يعنى مشير الدوله و مستوفى الممالك و عين الدوله امشب در صاحبقرانيه حضور شاه شرفياب شده و آنجا تكليف كابينه را معين كنند . در مراجعت مشير الدوله مراسله به مؤتمن الملك رئيس مجلس نوشت كه در جلسه خصوصى قرائت شد مبنى بر اينكه از رياست وزراء استعفاء دارم ولى حاضرم در كابينه كه مستوفى الممالك تشكيل دهد عضويت اختيار نمايم مؤتمن الملك به وكلاء اظهار داشت شاه مايل است مستوفى الممالك رئيس الوزراء بشود و مشير الدوله و عين الدوله عضويت كابينه او را بپذيرند وكلاء باتفاق آراء با ميل اعليحضرت موافقت كردند . چهارشنبه 28 ژويه 1915 بعد از افطار موتمن الملك در قصر صاحبقرانيه شرفياب و موافقت وكلاء را با رياست وزراء مستوفى الممالك اطلاع داد فورا مستوفى احضار و رياست دولت به او تكليف شد يكساعت بعد از نصف شب نگارنده بصاحبقرانيه رفته و در آنجا باتفاق صاحب‌اختيار مستوفى الممالك را موقع بيرون آمدن از دفتر اعليحضرت ملاقات نموديم . مستوفى الممالك در ضمن صحبت گفت قرار شده است فردا شب مجددا حضور شاه شرفياب شوم . امروز صبح وزيرمختار روس و انگليس متفقا از شاهزاده عين الدوله خواهش كرده بودند عضويت كابينه مشير الدوله يا مستوفى الممالك را قبول ننمايد . پنجشنبه 29 ژويه 1915 بعد از ظهر مسيو ليتن بوزارت امور خارجه رفته و در موضوع بدرفتارى نسبت به سوگماير قونسول كرمان بمشاور الممالك معاون آن وزارت‌خانه شديدا اعتراض كرد به حدى كه مشاجره بين اين دو نفر نزديك بود بجاى باريك برسد . امروز عصر مارلينگ وزيرمختار انگليس در قصر صاحبقرانيه بحضور شاه شرفياب و استدعا كرد شاهزاده عين الدوله مجددا رئيس الوزراء و شاهزاده فرمانفرما دوباره وزير داخله و بعبارة اخرى عين كابينه سابق بدون تغيير باقى باشد تا روابط حسنه بين انگليس و ايران پايدار بماند و الا انگليسها ممكن است مجبور شوند از طهران بقزوين بروند . . . جمعه سىام ژويه 1915 امروز شاهزاده نصرت السلطنه در پذيرائى پرنس رويس حاضر بود و اقدامات اخير سفارتين روس و انگليس را باستحضار وزيرمختار آلمان رسانيد .